Frederik van Eeden en Romain Rolland

In het tijdschrift over schrijvers en literatuur De Parelduiker publi­ceer­de Bart Slijper een artikel over het contact tussen Frederik van Eeden en de Franse schrijver en Nobel­prijs­winnaar Romain Rolland.

Aan de hand van correspon­den­tie tussen beiden uit 1913–1917 laat Bart Slijper zien hoe de pacifist Romain Rolland vanuit Genève een com­promis­loze strijd tegen de Eerste Wereldoorlog voerde en Frederik van Eeden hem met woord en daad bijstond. Slijper beschrijft vooral hoe beiden vanuit neutraal gebied trachtten figuren als Stefan Zweig ervan te over­tuigen dat deze zich geen juist beeld konden vormen van de rol van Duitsland en Oostenrijk in de oorlog. En de censuur blok­keerde elk bericht over welke vredes­initiatieven dan ook.

Vóór 1914 was er veel contact tussen ‘koninklijke denkers en dichters’ als Van Eeden, Rolland, Zweig, Erich Gutkind en Walther Rathenau, maar zodra de oorlog is uitgebroken maken de ideeën over een Europese vredesbeweging bij de meeste Duitse en Franse vertegenwoordigers plaats voor nationalisme. Rolland klaagt in zijn brieven dat hij ‘de waarheid er niet door krijgt’ bij zijn Duitse en Oostenrijkse contacten en dat de Franse en Engelse pers ook onbe­trouwbaar is. Als Rolland gaat twijfelen over hun invloed op de publieke opinie probeert Van Eeden hem in zijn brieven weer op te beuren. Aan de andere kant, Rolland weet van zichzelf dat hij toch ook onafhankelijk wil blijven.

Heel diep gaat Bart Slijper niet in op de pogingen vóór 1914 een internationale vredesbeweging op te zetten. Voor wie over deze periode en vooral over de rol van Frederik van Eeden meer wil weten, is er het gedetailleerde artikel van Guido van Hengel getiteld ‘Een eeuwig groeiend, zich transformerend organisme. Over de vriendschap van Frederik van Eeden en Erich Gutkind’ in Mededelingen LXII (december 2018), een uitgave van het Frederik van Eeden-Genootschap.

Bart Slijper, ‘De publieke opinie in Europa hervormen. Frederik van Eeden en Romain Rolland tegen de domheid en de haat’, De Parelduiker 30, nr. 2 (2025), p. 16–31.